Podstawowe

Stacjonarnie

Celem zajęć w I semestrze jest przedstawienie wybranych pojęć, zagadnień i wzorców ikonograficznych obejmujących swoim zakresem przede wszystkim szeroko rozumianą sztukę i kulturę Zachodu, z odwołaniami do sztuki i kultury terytoriów pozaeuropejskich. Wykłady, wykorzystując metodologię antropologii kultury, uwzględniają zmienną rolę form artystycznych jako podstawowych form komunikowania, opisu świata i archiwizowania informacji, a także motor i zwierciadło przemian zachodzących w kulturze i sposobach percepcji rzeczywistości oraz wpływu tych przemian na sztuki wizualne.

Cykl wykładów pomaga zbudować mapę "sposobów widzenia", na której następnie rozmieszczone zostaną ważne punkty w rozwoju form artystycznych, praktyk twórczych i sposobów komunikowania od okresu paleolitycznego aż po koniec XVIII wieku.

Cześć pierwsza: Widzenie w formie – blok ikonologiczny oparty na metodologi wynikającej z założeń "Atlas Mnemosyne" Aby Warburga, ikonologii Erwina Panofskiego i teorii wizualnej E.H. Gombricha ukazujący synchroniczne i diachroniczne funkcjonowanie wzorców ikonograficznych. W cyklu wykładów osoby studiujące zapoznane zostaną z genezą i przemianami, które ukształtowały sposoby reprezentowania figur kluczowych z perspektywy społeczno-kulturowej. 

Część druga: Formy widzenia – blok wykładów przybliżających najważniejsze koncepcje i pojęcia odnoszące się do podstawowych sposobów odczytywania społecznej i kulturowej roli szeroko rozumianych obrazów. W cyklu wykładów osoby studiujące zapoznane zostaną z propozycjami metodologicznymi Władysława Strzemińskiego (teoria widzenia), Hansa Beltinga (antropologia obrazu), Georgesa Didi-Hubermana (strategie obrazów), W.J.T. Mitchella (zwrot obrazowy / pictorial turn), Gottfried Boehm (zwrot ikoniczny / iconic turn) i Mieke Bal (obraz jako tekst kultury, ramowanie). 

Cykl wykładów problemowych bazujących na prezentacji wizualnej, uzupełnianej pokazami materiałów audiowizualnych dotyczących wybranych zagadnień stylistycznych i ikonograficznych, a także wątków narracyjnych wypracowanych w sztuce od prehistorii do końca XVIII wieku oraz ich długiego trwania w następnych epokach.

Zajęcia prowadzone metodą analizy porównawczej zaproponowanej przez Umberto Eco z uwzględnieniem spuścizny XX-wiecznych badań nad obrazem.

Zajęcia w formie wykładu konwersatoryjnego uzupełnionego przez prezentację wizualną i połączonego z dyskusją.

Uzupełnieniem treści przekazywanych podczas wykładu jest samodzielna lektura wskazanych przez prowadzącą pozycji książkowych i/lub artykułów.

Obie formy nauczania prowadzą do przygotowania prezentacji wizualnej o charakterze problemowym i analitycznym opisującej przemiany zachodzące na przestrzeni stuleci w obrębie jednego z wybranych wzorców ikonograficznych.

Literatura obowiązkowa:
E.H. Gombrich, O sztuce, Poznań 1997 i kolejne wydania.
H.W. Janson, Historia sztuki. Od czasów najdawniejszych po dzień dzisiejszy, Warszawa 1993 i kolejne wydania.
R. Parker, G. Pollock, Dawne mistrzynie, Sopot 2025.

Literatura uzupełniająca:
W. Strzemiński, Teoria widzenia, Łódź 2016.
A. Warburg, Narodziny Wenus i inne szkice renesansowe, Gdańsk 2010.
E. Panofsky, Studia z historii sztuki, Warszawa 1971.

V. Stoichita, Ustanowienie obrazu, Gdańsk 2011.
H. Belting, Obraz i kult. Historia obrazu przed epoką sztuki, Gdańsk 2012.
S. Kisza, Histeria sztuki. Niemy krzyk obrazów, Kraków 2024.

P. Oczko, Suknia i sztalugi. Historie dawnych malarek, Kraków 2024.
G. Bastek, Rozmowy obrazów, Warszawa 2020.

Ponadto lektury wskazywane na bieżąco w związku z wybranym przez osobę studiującą tematem prezentacji wizualnej.

W ramach zaliczenia I semestru (forma: prezentacja wizualna przygotowana zespołowo połączona z wypowiedzią ustną każdego z członków zespołu objaśniającą wybrane zagadnienie ikonograficzne) oceniane są nastepujące elementy:

1. Umiejętność podziału kompetencji w obrębie zespołu i zorganizowanie pracy skutkującej wymiernym efektem.
2. Umiejętność przekazywania treści w sposób przystępny, a jednocześnie spełniający kryteria wypowiedzi akademickiej (zastosowanie odpowiedniej terminologii itp.).
3. Odpowiednie przygotowanie materiału wizualnego potwierdzającego zrozumienie przez studentów istoty danego wzorca ikonograficznego, historycznych i kulturowych powodów jego przemian oraz znaczenia, jakie posiada aktualnie.
4. Oryginalność w doborze materiału wizualnego ilustrującego dany motyw/wątek ikonograficzny.

W I semestrze zajęcia kończą się zaliczeniem bez oceny (przedmiot jest kontynuowany w II semestrze). Jednakże zaliczenie uzyskiwane jest po spełnieniu wymagań w stopniu co najmniej satysfakcjonującym – tj. odpowiadającym ocenie 4.0, czyli max. dwie nieusprawiedliwione nieobecności podczas zajęć w trakcie trwania semestru; na zajęciach obowiązuje lista obecności (zasady związane z liczeniem nieobecności są osobom studiującym przekazywane na pierwszych zajęciach w semestrze); rzetelnie przygotowana prezentacja, właściwie dobrany materiał ikonograficzny, zauważalny, choć niedominujący wkład w przygotowaną prezentację zespołową; właściwie dobrane słownictwo o charakterze akademickim; umiarkowana oryginalność w sposobie przedstawiania tematu.

28.09.2026